po klęsce powstania styczniowego, odrzucenie walki zbrojnej na rzecz rozwoju i postępu, idee:
praca organiczna - harmonijny rozwój gospodarczy i społeczny całego narodu traktowanego jako jeden organizm
praca u podstaw - skupiała się na oświatowej i społecznej aktywizacji najbiedniejszych warstw (głównie chłopów)
literatura i sztuka: realizm, proza, Sienkiewicz, Prus, Orzeszkowa, Konopnicka, Matejko
