Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Układ ruchu zwierząt

Układ ruchu zwierząt kręgowych

Jest on złożony ze szkieletu i mięśni. Pierwszymi kręgowcami są ryby. Czaszka połączona nieruchomo z kręgosłupem tworzy wraz z nim szkielet osiowy, jeszcze bardziej usztywniający i wzmacniający konstrukcję ciała. Szkielet chroni narządy wewnętrzne i stanowi miejsce przyczepu dla mięśni. Szkielet obwodowy to pas barkowy i szkielet płetw piersiowych oraz pas miednicowy i szkielet płetw brzusznych.

Szkielet ryby. Czaszka (zbudowana z wielu kości) + kręgosłup (złożony z kręgów) = szkielet osiowy. Promienie płetw, pas barkowy, pas miednicowy.

Mięśnie ryb ułożone są w poprzeczne pasma oddzielone przegrodami z tkanki łącznej (możemy to doskonale zobaczyć oglądając filety z ryby).

Wszystkie ryby dzielimy na dwie grupy:

- ryby chrzęstnoszkieletowe o niezwapniałym szkielecie - należą do nich rekiny i płaszczki;

- ryby kostnoszkieletowe o zwapniałym szkielecie - do tej grupy należą pozostałe gatunki.

Szkielet żaby jest całkowicie skostniały. W przeciwieństwie do ryb, u których kręgosłup jest zbudowany jednolicie, żaba posiada kręgosłup zróżnicowany na odcinki. Ważny jest odcinek szyjny (obecność kręgu szyjnego) umożliwiający ruchy głową w górę i w dół. Kończyny przednie wspierają się na dobrze wykształconej obręczy barkowej, a tylne na obręczy miednicowej. Kości kończyn są podzielone na odcinki (np.: kończyna przednia na: ramię, przedramię, śródręcze i palce). Tylne kończyny żaby nie są typowe dla wszystkich płazów, gdyż wykazują specjalizację do wykonywania skoków.

Szkielet żaby. Kręg szyjny, kości naczyń, obręcz barkowa, obręcz miednicowa.

Gady posiadają mocniejsze kończyny niż płazy, jednak są one nadal rozstawione szeroko na boki, co powoduje, że przeważnie ocierają spodem ciała o podłoże.

Węże i beznogie jaszczurki (np.: nasz padalec) utraciły całkiem kończyny oraz obręcze: barkową i miednicową. Natomiast wzrosła u nich liczba kręgów i żeber, dzięki czemu ich ciało jest bardziej elastyczne. Poruszają się pełzając, z wykorzystaniem końców żeber i łusek, oczywiście przy użyciu mięśni.

Dzięki powstaniu odcinka szyjnego kręgosłupa i ruchomego zamocowania czaszki do szyi, gady mogą swobodnie poruszać głową.

Węże mają specjalną budowę czaszki (elastyczne połączenie czaszki ze szczęką dolną, za pomocą kości kwadratowej), co umożliwia im połykanie zdobyczy wielokrotnie większej niż ich głowa.

Główną cechą budowy szkieletu ssaków jest sposób podparcia ciała. Kończyny podpierają tułów prawie od spodu, tak jak kolumny, dzięki czemu jest on uniesiony nad ziemią.

Kończyny ssaków są bardziej zaawansowane w przystosowaniu do życia na lądzie niż kończyny gadów.

Ogólny plan budowy szkieletu ssaków jest taki sam jak u innych kręgowców lądowych (np.: gadów). Szkielet osiowy ssaka tworzy czaszka i kręgosłup zbudowany z następujących grup kręgów:

- szyjnych: (do pierwszego kręgu szyjnego jest przymocowana ruchomo czaszka); z wyjątkiem paru gatunków wszystkie ssaki mają siedem kręgów szyjnych - tyle kręgów posiada zarówno foka (która nie ma wyraźnej szyi), jak i żyrafa (o bardzo długiej szyi);

- piersiowych: odchodzące od nich żebra, połączone mostkiem, tworzą klatkę piersiową osłaniającą płuca;

- lędźwiowych;

- krzyżowych;

- ogonowych.

Obręcze - barkowa i miednicowa - stanowią oparcie dla kończyn przednich i tylnych. W pasie barkowym nie występuje kość krucza. U ssaków biegających, takich jak np.: kopytne i psy, uległy zanikowi obojczyki, nieprzydatne przy ruchu kończyny tylko w jednej płaszczyźnie podczas biegu. Kończyny ssaków są złożone z następujących kości:

- kończyna przednia: kość ramieniowa, dwie kości przedramienia, kości dłoni: nadgarstek, śródręcze, palce;

- kończyna tylna: kość udowa, dwie kości podudzia, kości stopy: stęp, śródstopie, palce.

Schemat szkieletu kręgowca lądowego (główne części szkieletu). Czaszka + kręgosłup (złożony z kręgów) = szkielet osiowy. Klatka piersiowa (żebra + mostek). Obręcz (pas) barkowa, miednicowa.

Poszczególne odcinki kończyn u różnych ssaków mają różną długość, zależnie od ich specjalizacji, i stawy położone w różnych miejscach (np.: koń porusza się na końcu jednego, bardzo wydłużonego palca, a jego „kolano” w przedniej nodze odpowiada nadgarstkowi dłoni człowieka!). Silnemu przekształceniu uległy również kończyny delfina, nietoperza.

Dostosowanie budowy kończyn ssaków do trybu życia (kończyny przednie):

a) grzebanie w ziemi: kształt łopatowaty u kreta;

b) bieg: kończyna o zredukowanych palcach, zakończona kopytem u konia;

c) pływanie: płetwowata kończyna foki;

d) polowanie: miękka łapa umożliwiająca ciche podkradanie się, wysuwane pazury do chwytania i przytrzymywania zdobyczy u kota.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

Autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A Sabak, D. Stopka, A Szostak, D. Pietrzyk, A. Popławska, E. Seweryn, M. Zagnińska, J. Paciorek, E. Lis, M. D. Wyrwińska, A Jaszczuk, A Barszcz, A. Żmuda, K. Stypinska, A Radek, J. Fuerst, C. Hadam, I. Kubowia-Bień, M. Dubiel, J. Pabian, M. Lewcun, B. Matoga, A. Nawrot, S. Jaszczuk, A Krzyżek, J. Zastawny, K. Surówka, E. Nowak, P. Czerwiński, G. Matachowska, B. Więsek, Z. Daszczyńska, R. Całka

Zgodnie z regulaminem serwisu www.opracowania.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora jest niedozwolone.