Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Odżywianie się zwierząt

Przystosowania zwierząt do cudzożywnego odżywiania się

Trawienie pokarmów może zachodzić:

1. wewnątrz komórki w wodniczkach pokarmowych.

2. w przewodzie pokarmowym, do którego wydzielane są różne enzymy trawienne, tzw. trawienie pozakomórkowe.

U organizmów jednokomórkowych trawienie zachodzi w komórce.

Niektóre pierwotniaki - jak euglena zielona - posiadają chlorofil i mogą z substancji nieorganicznej, wykorzystując energię słoneczną - wytworzyć substancje organiczne. Inne pierwotniaki są cudzożywne i pobierają w różny sposób substancje organiczne np.:

- na drodze osmozy, całą powierzchnią komórki,

- na drodze fagocytozy, oblewając pokarm plazmą swego ciała,

- na drodze pinocytozy, pobierając pokarm przez otworek zwany cytostomem.

Pobrany pokarm trawiony jest w wodniczce pokarmowej. Po strawieniu składniki odżywcze zostają wchłonięte do plazmy.

Rodzaje układów pokarmowych:

Niestrawione resztki pokarmu zostają usunięte na zewnątrz w odpowiednim miejscu błony komórkowej. W czasie trawienia w ciele pierwotniaka gromadzi się woda, a także uboczne produkty przemiany materii, które usuwane są przez wodniczkę tętniącą.

Sposób pobierania i trawienia pokarmu przez amebę. Jądro komórkowe, pokarm, wodniczka pokarmowa.

Stułbia posiada otwór gębowy otoczony długimi ramionami, zaopatrzonymi w parzydełka do obezwładniania ofiary. Otwór gębowy jest bezpośrednio połączony z jamą chłonąco-trawiącą. Stułbia nie ma otworu odbytowego, niestrawione resztki wydalane są przez otwór gębowy.

U zwierząt wyższych układ pokarmowy składa się z odcinków odpowiedzialnych za poszczególne czynności w procesie pobierania, trawienia i wydalania pokarmu. Na budowę tego układu ma wpływ rodzaj pobieranego pokarmu. Tasiemiec, który pobiera pokarm już strawiony, nie ma układu pokarmowego.

Zwierzęta mięsożerne, które jedzą pokarm łatwo rozkładalny i bogaty w energię, mają układ pokarmowy o prostej budowie. Ale ci mięsożercy, którzy połykają swoje ofiary w całości, mają dłuższy przewód pokarmowy, gdyż wydłuża się u nich czas trawienia.

Przewody pokarmowe roślinożerców są dłuższe, ponieważ muszą one pokarm dokładnie rozdrobnić i zjeść go więcej niż mięsożercy.

Owady należą do zwierząt pobierających bardzo różny pokarm, w związku z tym musiały wykazać się licznymi modyfikacjami w budowie aparatów gębowych np.:

1. gryzący: do ogryzania pokarmu zarówno roślinnego (chrząszcze, pasikoniki), jak i zwierzęcego (chrząszcze drapieżne, ważki, modliszki);

2. gryząco-liżący (inaczej: gryząco-ssący): do wysysania nektaru kwiatów, rozdrabniania pyłku lub urabiania wosku (pszczoły, trzmiele);

3. ssący: tylko do pobierania nektaru kwiatów (długa rurka w kształcie trąbki występująca u motyli);

4. kłująco-ssący: do ssania krwi z organizmu żywiciela (komary, pchły, wszy).

Narządy gębowe owadów. Aparat gębowy gryzący, aparat gębowy ssący, aparat gryząco-liżący, aparat gębowy kłująco-ssący.

Układ pokarmowy kręgowców zaczyna się jamą gębową prowadzącą do gardzieli, przełyku, a następnie żołądka. Dalej pokarm przesuwa się do jelita (cienkiego, grubego), gdzie dostają się też soki trawienne z odpowiedniego gruczołu. Układ pokarmowy jest zakończony otworem odbytowym.

W skład układu pokarmowego wchodzą także gruczoły trawienne.

Każda część układu pełni określoną funkcję:

- w jamie gębowej pokarm jest rozdrabniany, tu także następuje wstępne trawienie za pomocą śliny;

- gardziel jest odcinkiem wspólnym układów: pokarmowego i oddechowego;

- przełyk - łączy gardziel z żołądkiem;

- w żołądku pokarm jest trawiony: przechowywany, mieszany, rozcierany. Procesy trawienne przebiegają z udziałem kwasu solnego zapewniającego działanie enzymów żołądkowych i zapobiega rozwojowi mikroorganizmów;

- w pierwszym odcinku jelita cienkiego - dwunastnicy - pokarm jest poddawany działaniu wydzielin gruczołów trawiennych - wątroby i trzustki. Wątroba produkuje żółć, dzięki której tłuszcze są rozbijane na drobne cząsteczki, co ułatwia ich trawienie; następnie w jelicie cienkim odbywa się wchłanianie pokarmu;

- w jelicie grubym następuje odciągnięcie wody i formowanie kału, który jest usuwany przez odbyt.

Układ pokarmowy ssaka. Wątroba, żołądek, trzustka, jelito cienkie, jelito grube.

U ryb zęby, znajdujące się w otworze gębowym, służą do chwytania i przytrzymywania pokarmu, a nie do jego rozdrabniania.

Niektóre płazy są wyposażone w wysuwany z jamy gębowej język, rozwidlony na końcu, z odpowiednimi lepkimi wydzielinami, ułatwiającymi chwytanie. Pokarmem płazów są głównie owady i inne bezkręgowce. Końcowy odcinek układu pokarmowego płazów jest miejscem, do którego uchodzą przewody dwóch układów - pokarmowego i rozrodczego. Takie zakończenie układu pokarmowego nosi nazwę kloaki.

Ptaki posiadają nieuzębiony dziób. Jego kształt świadczy o rodzaju zdobywanego pokarmu. Na podstawie budowy kończyn i dziobów można dodatkowo określić tryb życia i środowisko, w którym ptak zdobywa pokarm.

W układzie pokarmowym niektórych ptaków zwraca uwagę wole, będące rozszerzeniem przełyku. Służy ono do przechowywania i rozmiękczania pokarmu. W wolu np.: gołębi powstaje „ptasie mleczko” - płynna wydzielina, którą rodzice karmią swoje pisklęta. Ponieważ ptaki nie mają zębów, więc pokarm połykany jest w całości. Żołądek zbudowany jest z dwu części:

1. gruczołowej, w której pokarm poddawany jest działaniu soków trawiennych,

2. mięśniowej, gdzie pokarm jest rozcierany.

Niektóre ptaki (np.: kury) połykają małe kamienie, pomagające w rozcieraniu pokarmu w żołądku mięśniowym. Dalej pokarm trafia do dwunastnicy, gdzie uchodzą przewody gruczołów trawiennych (wątroby i trzustki). Papka pokarmowa przechodzi następnie do jelita cienkiego. Tam składniki pokarmowe zostają wchłonięte do krwi (poprzez ściany jelit) i rozprowadzone po organizmie. Nie strawione resztki poprzez jelito grube dochodzą do kloaki (steku) i są wydalane na zewnątrz w postaci kału.

Kształt dzioba zależy od rodzaju i sposobu zdobywania pokarmu:

1. koliber ma dziób jak igła lekarska, wypija nim nektar z kwiatów;

2. orzeł ma wysoki, silny dziób hakowato zakończony, którym rozszarpuje zdobycz;

3. kaczka ma szeroki, płaski dziób umożliwiający zbieranie drobnego pokarmu w wodzie i błocie;

4. grubodziób ma mocny, kleszczowaty dziób służący do wyłuskiwania dużych nasion drzew i krzewów;

5. czapla ma sztyletowaty dziób, błyskawicznym uderzeniem chwyta nim ryby i żaby;

6. warzęcha ma dziób jak wielka łyżka, potrafi nim wyławiać i odcedzać małe zwierzęta wodne;

7. jaskółka ma bardzo krótki dziób, który szeroko otwiera, chwytając owady w locie.

Budowa kończyn ptaków też związana jest ze zdobywaniem pokarmu i trybem życia:

1. szpony ptaka drapieżnego (np.: orła) do zabijania zdobyczy;

2. szczudłowate kończyny ptaka brodzącego (np.: czapli);

3. kończyny ziarnojada umożliwiające łatwe obejmowanie gałązek;

4. wiosłowate nogi ptaka pływającego (np.: łabędzia).

Dzioby i kończyny ptaków. Jastrząb, dzięcioł, gołąb, kaczka, bocian.

Ssaki wykorzystują wszystkie dostępne zasoby pokarmu na Ziemi. W związku ze specjalizacją pokarmową rozwojowi uległy zęby ssaków, które są zróżnicowane na: siekacze, kły, zęby przedtrzonowe, zęby trzonowe. Po ich budowie można od razu odgadnąć rodzaj pokarmu, którym ssaki się żywią.

Przykłady uzębienia ssaków:

1. roślinożernych: krowa nie posiada w szczęce górnej zębów siekaczy i kłów;

2. drapieżnych: koty, psy, łasicowate posiadają mocne kły i zęby przedtrzonowe;

3. padlinożernych: hieny, szakale posiadają bardzo mocne zęby przedtrzonowe i trzonowe służące do miażdżenia kości;

4. gryzoni: wiewiórki, szczury w szczęce górnej mają dwa siekacze rosnące przez całe życie;

5. planktonożernych: wieloryby fiszbinowe posiadają szereg płytek rogowych zwisających z podniebienia zwanych fiszbinami. Służą do odcedzania drobnego pokarmu.

Bardzo duży wpływ na budowę układu pokarmowego ma rodzaj zjadanego pokarmu.

Porównanie budowy przewodu pokarmowego roślinożercy i mięsożercy

Wybrane cechy Roślinożerca (krowa) Mięsożerca (pies)
długość przewodu duży żołądek, długie jelito krótki i prosty w budowie
jelito ślepe długie, występują w nim bakterie lub pierwotniaki pomagające trawić błonnik krótkie

Zapamiętaj!

Odżywianie się jest to pobieranie i przyswajanie pokarmu.

Substancje odżywcze znajdujące się w pokarmach są źródłem energii i materiałem wykorzystywanym przy budowie komórek.

Sposób zdobywania pokarmu jest ściśle związany z budową i trybem życia zwierzęcia.

Zobacz podobne opracowania

  • Podstawowa
  • Biologia
  • Wybrane czynności życiowe organizmów
  1. Układ ruchu zwierząt
  2. Układ ruchu zwierząt kręgowych
  • Podstawowa
  • Biologia
  • Wybrane czynności życiowe organizmów
  • Podstawowa
  • Biologia
  • Wybrane czynności życiowe organizmów
  • Podstawowa
  • Biologia
  • Wybrane czynności życiowe organizmów

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.