Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz dział

Uwłaszczenie chłopów na ziemiach polskich

Uwłaszczenie chłopów na ziemiach polskich

Uwłaszczenie (przekazanie chłopu ziemi na własność) na ziemiach polskich odbywało się etapami, było przeprowadzane w różnym czasie i miejscu, w zależności od przynależności ziem polskich do Prus, Austrii i Rosji. Etapy uwłaszczeniowe przedstawiono w tabelce:

Państwo Data Realizacja reform uwłaszczeniowych
Prusy 1811 edykt regulacyjny dla Królestwa Pruskiego – bogaci gospodarze, mający tzw. gospodarstwa sprzężajne (z inwentarzem) mogli nabyć prawa do ziemi po zapłaceniu panu ziemi odszkodowania w części ziemi;
1823 rozciągnięcie edyktu regulacyjnego na Poznańskie;
lata 1848-1850 zniesienie resztek praw zwierzchnich pana wsi do gruntów, uwłaszczenie objęło wszystkie kategorie ludności chłopskiej (także biedne). W 1872 r. zniesiono możliwość naznaczania wójta wsi przez pana. Konsekwencje – powstanie znacznej liczby dużych obszarowo gospodarstw wiejskich, dosyć liczna grupa chłopów zamożnych i wielka masa małorolnych lub nawet bezrolnych;
Austria koniec XVIII w. reformy józefińskie – ograniczone poddaństwo i pańszczyzna, szybko postępował proces rozdrobnienia gospodarstw chłopskich, pan – opiekun dominialny wsi – do końca lat 40. XIX wieku;
1848 decyzją cesarską zniesienie poddaństwa i uwłaszczenie chłopów w czasie Wiosny Ludów. Odszkodowanie dla dziedziców (indemnizacja) miało być płacone przez państwo, które zapewniło sobie fundusze na ten cel z podatków, którymi w dużej mierze zostali objęci chłopi. Serwituty (prawo dla chłopów zbierania drewna z lasów dworskich i wypas bydła na nieużytkach i łąkach pana) pozostawiono nie rozwiązane, co prowadziło do nieporozumień na tym tle między wsią a panem. Konsekwencje – wielkie rozdrobnienie i karłowatość gospodarstw chłopskich, dominacja ziemian właścicieli aż 47% gruntów.
Rosja 1815–1830 konstytucja królestwa Polskiego zagwarantowała chłopom wolność osobistą, ale nie mieli prawa do użytkowanej ziemi, 1818 r. dekret królewski – pan wsi jest jednocześnie jej wójtem – ludność wsi podporządkowana władzy administracyjnej pana wsi lub jego oficjalisty. Bardzo ograniczony zasięg oczynszowania w dobrach narodowych;
Rosja 1841–1864 oczynszowanie chłopów przede wszystkim w dobrach narodowych, początek akcji rugowania chłopów w dobrach prywatnych;
Rosja 1846 ukaz carski - zakaz rugów chłopskich (z gospodarstw poniżej 1,7 ha), pozostawienie pańszczyzny, likwidacja innych powinności („darmoch”), kontrola administracji nad umowami zawieranymi między panem a chłopem, zapewniono chłopom prawo dziedzicznego użytkowania ziemi;
Rosja 1861 z inicjatywy Wielopolskiego ukaz carski o oczynszowaniu: w dobrach państwowych całkowite, w dobrach prywatnych ponad połowę gospodarstw;
Rosja 22 stycznia 1863 dekrety powstańcze tymczasowego Rządu Narodowego nie weszły w życie;
Rosja 2 marca 1864 ukazy carskie o uwłaszczeniu chłopów – chłopi otrzymali prawo własności do użytkowanej ziemi, odszkodowanie dla dziedziców z funduszy rządowych uzyskiwanych z wysokiego podatku gruntowego, chłopi bezrolni otrzymali ziemię z dóbr narodowych, kościelnych i skonfiskowanych uczestnikom powstania.
Konsekwencje – zmniejszenie liczby chłopów bez ziemi, zwiększenie liczby małych gospodarstw, ok. 35% gospodarstw to gospodarstwa średnie (ponad 8,5 ha) – one dominowały w strukturze rolnej na wsi w Królestwie Polskim.

Zobacz podobne opracowania

  • Liceum
  • Historia
  • Lata 1849-1871
  • Liceum
  • Historia
  • Lata 1849-1871
  • Liceum
  • Historia
  • Lata 1849-1871

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.