Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Formy ukształtowania lądów

Kontynenty

Europa

Europa leży na półkuli północnej i na półkuli wschodniej. Od zachodu kontynent oblewa Ocean Atlantycki, a na południu Morze Śródziemne oddziela Europę od Afryki. Na wschodzie Europa łączy się z Azją, tworząc Eurazję. Granicę umowną tych kontynentów stanowi wschodnie podnóże Uralu, dolina rzeki Emby, Morze Kaspijskie, a następnie obniżenie na północ gór Kaukaz aż do Morza Azowskiego. Linia brzegowa Europy jest bardzo urozmaicona.

- półwyspy: Półwysep Skandynawski, Półwysep Iberyjski, Apeniński, Bałkański, Jutlandzki, Bretoński, Krymski;

- wyspy: Nowa Ziemia, Wielka Brytania, Islandia, Irlandia, Sycylia, Korsyka, Sardynia, Kreta;

- archipelagi wysp: Hybrydy, Orkady, Szetlandy, Wyspy Owcze, Lofoty, Baleary;

- morza śródziemne i przybrzeżne: Morze Śródziemne, Morze Bałtyckie, Morze Północne;

- zatoki: Zatoka Biskajska, Botnicka, Fińska.

Klimat: Napływ morskich mas powietrza znad Oceanu Atlantyckiego i łagodzący wpływ ciepłego Prądu Zatokowego, a także znaczne rozczłonkowanie lądu powodują, że klimat Europy, zwłaszcza w zachodniej części, jest łagodniejszy niż na innych kontynentach o tej samej szerokości geograficznej. Dzięki równoleżnikowemu ułożeniu łańcuchów górskich masy powietrza morskiego docierają w głąb lądu. Prawie cała Europa leży w strefie klimatów umiarkowanych, tylko od południa półwyspy znajdują się w zasięgu strefy podzwrotnikowej (klimat śródziemnomorski), a północne krańce mają klimat subpolarny.

Ludność - gęstość zaludnienia jest wysoka, 2/3 ludności mieszka w miastach, ludzie pracują w przemyśle, usługach, coraz mniej w rolnictwie. Większość ludzi mieszka w miastach.

Ukształtowanie powierzchni

Niziny: Nizina Nadkaspijska, Nizina Francuska, Niemiecka, Polska, Wschodnioeuropejska, Padańska, Rumuńska, Węgierska.

Wyżyny: Masyw Centralny, Wyżyna Bawarska, Wyżyna Środkoworosyjska.

Góry: Pireneje, Alpy, Bałkany, Karpaty, Sudety, Góry Betyckie, Góry Skandynawskie, Góry Dynarskie.

Rzeki: Wołga, Dunaj, Ural, Dniepr, Don, Peczora, Dniestr, Ren.

Jeziora: Ładoga, Onega, Wener, Pejpus, Wetter.

Azja

Położona jest na półkuli wschodniej i na półkuli północnej, jej krańce północne leżą poza kołem podbiegunowym, a kilka wysp leży na południe od równika. Azję oblewają wody: od północy Ocean Arktyczny, od wschodu Ocean Spokojny, od południa Ocean Indyjski, a od zachodu Ocean Atlantycki. Linia brzegowa Azji jest bardzo urozmaicona.

- morza przybrzeżne: Morze Karskie, Morze Łaptiewów, Morze Wschodniosyberyjskie, Morze Beringa, Morze Ochockie, Morze Japońskie, Morze Żółte, Wschodniochińskie, Południowochińskie, Morze Andamańskie, Morze Arabskie, Morze Czerwone;

- cieśniny: Tajwańska, Ormuz, Beringa, Malakka;

- wyspy: Borneo, Jawa, Celebes;

- archipelagi: Kuryle, Wyspy Japońskie, Filipiny, Archipelag Malajski;

- zatoki: Bengalska, Perska;

- półwyspy: Tajmyr, Czukocki, Kamczatka, Indochiński, Dekan, Arabski, Półwysep Koreański, Malajski.

Ukształtowanie powierzchni

Góry - Himalaje - Mount Everest 8848 m n.p.m. - najwyższe góry świata.

Zagros, Kaukaz, Hindukusz, Pamir, Ałtaj, Tien-szan, Góry Czerskiego.

Wyżyny - Tybet - najwyżej położona wyżyna świata, Wyżyna Środkowosyberyjska, Irańska.

Niziny - Zachodniosyberyjska, Mezopotamska, Indu, Gangesu, Chińska.

Rzeki - Jangcy, Ob-Irtysz, Angara, Mekong, Amur, Lena, Jenisej, Indus, Brahmaputra.

Jeziora - Morze Kaspijskie, Jezioro Aralskie, Bałchasz, Bajkał - najgłębsze jezioro na świecie, 1620 m głębokości, Issyk-Kuł, Tajmyr, Tunting.

Klimat - na zróżnicowanie klimatu Azji ma wpływ:

- powierzchnia kontynentu,

- zmieniające się wiatry monsunowe: monsun letni wieje znad oceanu, niosąc wilgotne powietrze i duże opady, monsun zimowy wieje znad lądu, powodując długotrwałe okresy bez opadów lub z niewielkimi opadami;

- ciepłe i zimne prądy morskie.

W Azji występują wszystkie strefy klimatyczne. Rozległe obszary środkowej Azji cechuje klimat kontynentalny, na północy Azji panują ostre warunki klimatyczne. Kontynent jest bardzo gęsto zaludniony, choć rozmieszczenie ludności jest nierównomierne. W południowo-wschodniej części mieszka ok. 90% ludności, a obszary pustynne i wysokogórskie są prawie niezamieszkane.

Afryka

Afryka jest oblewana ze wschodu przez Ocean Indyjski, z zachodu przez Ocean Atlantycki, od północy przez Morze Śródziemne. Wąski przesmyk, Cieśnina Gibraltarska, oddziela ją od Europy, a Kanał Sueski od Azji.

Słabo rozwinięta linia brzegowa:

- Półwysep Somalijski,

- niewiele wysp, największa Madagaskar,

- niewielkie archipelagi - Komory, Wyspy Zielonego Przylądka, Wyspy Kanaryjskie.

Ukształtowanie powierzchni:

- wąski pas nizin nadbrzeżnych,

- wyżyny: Wyżyna Abisyńska, Kordofan, Azande, Adamafa, Dżos;

- kotliny przecinające wyżyny: Kotlina Środowego Nigru, Czadu, Górnego Nilu, Konga, Kalahari;

- pasma górskie: Atlas, Góry Smocze, najwyższy szczyt Kilimandżaro;

- progi skalne na rzekach, zwane kataraktami;

- jeziora: Jezioro Wiktorii, Tanganika, Czad, Jezioro Nasera;

- rzeki: Nil, Kongo, Niger, Zambezi.

Klimat bardzo zróżnicowany:

- strefa równikowa: opady występują przez cały rok, duża wilgotność powietrza, temperatura waha się od 24°C do 30°C, słońce jest wysoko, przedmioty rzucają bardzo krótki cień, słońce szybko wschodzi i zachodzi, codziennie występują gwałtowne opady zwane deszczami zenitalnymi. Występuje tu wilgotny las równikowy, rosnący na ubogich glebach;

- sawanna - wysoka temperatura powietrza, zmniejszają się opady, dwie pory roku: sucha i deszczowa.

- pustynia - duże różnice temperatur dobowych, w dzień temperatura powietrza dochodzić może do 80°C, a w nocy spadać nawet poniżej 0°C, niewiele opadów. Na pustyniach są tereny, gdzie deszcz nie pada kilka lat, brakuje wody.

W Afryce występuje duże zróżnicowanie krajobrazowe.

Ludność Afryki. Las równikowy: 1) Pigmeje żyją w niewielkich dwudziestoosobowych grupach, są niewielkiego wzrostu, mężczyźni to myśliwi, kobiety zajmują się zbieractwem owoców lasu, owadów, ślimaków. Pigmeje co jakiś czas przenoszą swoje wioski, co jest związane z poszukiwaniem pożywienia; 2) Murzyni Bantu trudnią się uprawą roli, karczują i wypalają las, gdy ziemia staje się jałowa, przenoszą się w inne miejsce. Uprawiają maniok jadalny, bataty, pochrzyn, kukurydzę, bananowce, proso, sorgo, ryż. Sawanna: 1) Masajowie, rasa czarna o smukłej budowie ciała, bardzo wysokiego wzrostu, zajmują się hodowlną bydła, są koczownikami; 2) Murzyni Sudańscy uprawiają rośliny, wypalają trawy, uprawiają rolę i hodują zwierzęta. Gdy ziemia jałowieje, przenoszą się w inne miejsce. Pustynia: 1) Arabowie, ludność rasy białej, zajmują się uprawą roślin, prowadzą też hodowlę bydła; 2) Tauregowie, plemiona koczownicze, zajmują się handlem.

Australia i Oceania

Jest to najmniejszy kontynent położony na półkuli południowej po obu stronach zwrotnika Koziorożca. Oblewa ją Ocean Indyjski i Ocean Spokojny. Obok Australii na Oceanie Spokojnym znajduje się 25 000 wysp określanych mianem Oceanii. Dzielą się na 3 główne regiony geograficzne: Melanezję, Mikronezję i Polinezję. Część wysp jest pochodzenia wulkanicznego. Wybrzeża Australii i wysp Oceanii otoczone są rafami koralowymi, które powstały ze szkieletów wapiennych koralowców.

Ukształtowanie powierzchni:

- góry - Wielkie Góry Wododziałowe, najwyższy szczyt Góra Kościuszki 223 m n.p.m.;

- wyżyny - zajmują 60% kontynentu w zachodniej jego części;

- niziny - zajmują środek kontynentu: Wielki Basen Artezyjski, Nizina Nullarbor.

Klimat: Suchy klimat zwrotnikowy, wysoka temperatura powietrza, mało opadów, występują pustynie, półpustynie, rzeki okresowe. Klimat wilgotny panuje w pasie wschodniego wybrzeża, rosną tam wiecznie zielone lasy podzwrotnikowe.

Ludność: Rdzenni mieszkańcy Australii to aborygeni, dawniej prowadzili koczowniczy tryb życia, trudniąc się łowiectwem i zbieractwem, obecnie to 1% ludności. Kraj ten zaludnili Europejczycy.

Antarktyda

Antarktyda leży na biegunie południowym, zajmuje środkową część Antarktyki, która obejmuje również otaczające ją Oceany.

Cała Antarktyda pokryta jest lodem, którego grubość dochodzi nawet do 4000 m. Pod nim znajdują się potężne góry, których wierzchołki wystają ponad lądolód. Lądolód spływa do wody, tworząc lodowce szelfowe, od których odłamują się góry lodowe. Wody wokół pokrywa park lodowy - wielkie fale lodu o grubości kilku metrów. Biegun południowy leży na wysokości 2804 m n.p.m.

Wysokość słońca nad horyzontem jest niewielka, pół roku trwa dzień polarny - słońce wtedy nie zachodzi, następne pół roku to noc polarna, słońce przez ten czas nie wschodzi. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi -50°C, podczas dnia polarnego temperatura powietrza nie przekracza 0°C. Występują ostre wiatry, jest mało opadów. W czasie nocy polarnej można obserwować zorze polarne. Zorza polarna to zjawisko świetlne, obserwowane jako barwne wstęgi, falujące, pulsujące, białawe, żółtawe, zielonawe.

Ameryka

Nazwą „Ameryka” określa się dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa, połączone Przesmykiem Panamskim. Leżą na półkuli zachodniej, od zachodu oblewa je Ocean Spokojny, a od wschodu Ocean Atlantycki. Ameryka charakteryzuje się bardzo dużą rozciągłością południkową.

Ameryka Północna

Linia brzegowa bardzo urozmaicona

- liczne półwyspy, największy jest Labrador;

- liczne wyspy: Nowa Funlandia, Wyspa Wiktorii, Kuba i archipelagi wysp: Wyspy Królowej Elżbiety, Wyspy Bahama, Aleuty, Wielkie Antyle;

- zatoki wciśnięte głęboko w ląd: Zatoka Hudsona, Zatoka Meksykańska;

- góry: pasmo górskie Kordyliery przebiega wzdłuż zachodniego wybrzeża, góry te mają formę równolegle biegnących łańcuchów: Góry Alaska, Góry Nadbrzeżne, Góry Skaliste. Na wschodnim wybrzeżu położony jest łańcuch górski Appalachy. Najwyższy szczyt kontynentu to McKinley 6194 m n.p.m., który leży na Alasce.

Ameryka Północna. Wyżyny: Wyżyna Kolorado, Wyżyna Meksykańska, Wyżyna Labradorska, Wielkie równiny. Niziny: Nizina Hudsońska, Równiny Centralne, Nizina Zatokowa, Nizina Atlantycka.

- rzeki: Missisipi, Missouri, Rio Grande, Saskatchewan, Mackenzie;

- jeziora: Jezioro Górne, Michigan, Huron, Ontario, Wielkie Jezioro Niedźwiedzie.

Klimat: Większa część kontynentu znajduje się w strefie klimatów umiarkowanych. W części północnej kontynent sięga poza koło podbiegunowe: przez cały rok utrzymuje się niska temperatura powietrza i pokrywa lodowa. W części południowej występuje strefa klimatów zwrotnikowych.

Łańcuchy górskie rozciągające się wzdłuż południków stwarzają warunki do przepływu mas powietrza wzdłuż południków. Powoduje to krótkotrwałe zmiany pogody nietypowe dla danej strefy, np. w strefie zwrotnikowej pojawiają się nagle krótkotrwałe przymrozki. W każdej strefie klimatycznej występują górskie odmiany klimatu, charakteryzujące się niższą temperaturą powietrza i większymi opadami niż w całej strefie.

Ameryka Południowa

Linia brzegowa jest słabo rozwinięta, jedynie południowy kraniec kontynentu jest nieznacznie urozmaicony.

- góry: pasmo górskie Andy, położone wzdłuż zachodniego wybrzeża, najwyższy szczyt to Aconcagua 6960 m n.p.m

Ameryka Południowa. Wyżyny: Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, Wyżyna Gujańska. Niziny: Nizina Amazonki, Nizina Orinoko, Nizina La Platy.

- rzeki: Amazonka, Parana, Rio Negro, Orinoko.

Klimat: Północną część Ameryki Południowej przecina równik. Jest więc tutaj strefa klimatów równikowych, strefa klimatów zwrotnikowych i podzwrotnikowych. Wpływ na klimat tych stref ma chłodny Prąd Peruwiański. Cześć południowa kontynentu to klimat umiarkowany, ochłodzony zimnymi prądami. U wybrzeży zachodnich tworzą się silne chłodne prądy morskie i masy powietrza zstępującego stwarzają warunki niepozwalające na rozwój życia organizmów.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.