Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz dział

Sytuacja międzynarodowa pod koniec XIX i na początku XX w.

Przyczyny wybuchu I wojny światowej

Polityczne:

nowy układ sił

- powstanie wrogich sojuszy polityczno-wojskowych (Trójprzymierze, Trójporozumienie) i wynikające z tego antagonizmy między mocarstwami, rywalizacja o kolonie;

- 1908 r. aneksja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry dokonana bez niczyjej zgody narażała interesy Serbii, Turcji i państw Trójporozumienia;

konflikty poprzedzające wojnę

- 1911 r. konflikt francusko-niemiecki o Maroko (Niemcy musiały wyrazić zgodę na ustanowienie francuskiego protektoratu nad Marokiem za cenę nieznacznych ustępstw Francji w Kongu);

- I wojna bałkańska (1912-1913) - wojna koalicji państw (Liga Bałkańska) Serbii, Bułgarii, Grecji i Czarnogóry z Turcją. Koalicja odniosła zwycięstwo; na mocy traktatu pokojowego, podpisanego w Londynie w 1913 r. Turcja wyrzekła się zdobytych przez koalicję terenów. Z ich części utworzono niepodległą Albanię, nie rozwiązano istniejących sprzeczności na terenie Półwyspu Bałkańskiego;

- II wojna bałkańska (czerwiec-sierpień 1913 r.) - spór między Bułgarią a Serbią i Grecją o podział zdobyczy tureckich. Serbia i Grecja zażądały od Bułgarii większych obszarów Macedonii i Tracji. Przy poparciu Austro-Węgier Bułgaria odmówiła żądań. Do wojny przyłączyła się Turcja. Bułgaria została pokonana i na mocy traktatu pokojowego musiała oddać zwycięzcom Macedonię, część Tracji i Dobrudży;

- konflikt Serbii z Austro-Węgrami (Austro-Węgry dążyły do maksymalnego osłabienia Serbii, którą popierała Rosja, bowiem zwycięstwa Serbii w I i II wojnie bałkańskiej wpłynęły na rozwój ruchów narodowo-wyzwoleńczych, zagrażających monarchii austro-węgierskiej).

Gospodarcze:

- szybki rozwój gospodarczy Niemiec (w wyniku wykorzystania dużego zasobu bogactw naturalnych, oraz dzięki kontrybucji po wojnie francusko-pruskiej, zdobyciu Alzacji i Lotaryngii, zastosowaniu nowych wynalazków technicznych i napływowi taniej siły roboczej, nastąpił rozwój przemysłu maszynowego, wydobywczego, elektrycznego i chemicznego) i Rosji (dzięki dużej liczbie rąk do pracy oraz napływowi obcych kapitałów powstał nowoczesny przemysł ciężki, przemysł naftowy i włókienniczy. Bodźcem dla rozwoju przemysłu była również polityka rządu, który popierał prywatne przedsiębiorstwa, dając im ulgi podatkowe i udzielając gwarancji na ich kredyty zagraniczne);

- wyścig zbrojeń (powiększano armie i wyposażano je w coraz doskonalszą broń, nastąpił szybki rozwój przemysłu zbrojeniowego, celom wojskowym służyła również większość badań naukowych);

- rozbudowa floty wojennej (w Niemczech rozpoczęto planową rozbudowę floty wojennej, która była kosztowna i pochłaniała coraz większe kwoty ze środków przeznaczonych na utrzymanie wojska. Nie udało się Niemcom uzyskać przewagi nad flotą Wielkiej Brytanii, mimo że ich flota w 1914 r. wysunęła się na drugie miejsce w świecie);

- poszukiwanie nowych rynków zbytu (gwałtownie rozwijająca się gospodarka niemiecka poszukiwała dla siebie rynków zbytu, widząc je przede wszystkim na terenie wschodniej i południowej Europy oraz krajów Bliskiego Wschodu. Niemcy zaczęły wypierać towary brytyjskie z rynków światowych);

- poszukiwanie nowych źródeł tanich surowców (kolonii) - szukano terenów obfitujących w surowce, zwłaszcza te, które były niezbędne do rozwoju nowych gałęzi produkcji. Najbardziej poszukiwane były: ruda żelaza i miedzi, ropa naftowa, kauczuk i bawełna. W koloniach znajdowano również tanią siłę roboczą.

Państwo posiadające kolonie mogło w nich sprzedawać swoje towary, kupować za bezcen surowce lub budować fabryki, korzystając z miejscowej taniej siły roboczej, odnoszono również korzyści polityczne, dążąc do zdobycia ważnych punktów strategicznych i dróg handlowych. Jak wiadomo w latach 1875-1900 zakończony został podbój kolonii, od tej pory walka o nowe kolonie podejmowana przez poszczególne państwa musiała zakończyć się konfliktem zbrojnym (nowe terytoria można było uzyskać kosztem zagarnięcia cudzych kolonii).

Zmiany gospodarcze miały ogromne znaczenie dla przeobrażeń stosunków społeczno-politycznych, a przede wszystkim dla zmian w sytuacji międzynarodowej.

Reasumując:

Pośrednie przyczyny wybuchu wojny

a) polityczne

- powstanie wrogich sojuszy polityczno-wojskowych, antagonizmy między mocarstwami, rywalizacja kolonialna;

- 1908 r. aneksja (zbrojne zdobycie i przyłączenie przez państwo części lub całości terytorium innego państwa) Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry;

- 1911 r. konflikt francusko-niemiecki (Maroko);

- I wojna bałkańska (1912-1913) - wojna koalicji państw (Liga Bałkańska - Bułgaria, Serbia, Grecja, Czarnogóra) z Turcją;

- II wojna bałkańska (czerwiec - sierpień 1913) - spór między Bułgarią a Serbią i Grecją o podział zdobyczy tureckich;

- konflikt Serbii z Austro-Węgrami.

b) gospodarcze

- szybki rozwój gospodarki Niemiec i Rosji;

- wyścig zbrojeń;

- rozbudowa floty wojennej;

- poszukiwanie rynków zbytu (kolonii);

- poszukiwanie nowych źródeł tanich surowców (kolonii).

Bezpośrednia przyczyna wybuchu wojny

- 28 VI 1914 r. w Sarajewie zastrzelono arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, następcę tronu austro-węgierskiego, i jego żonę (dokonał tego Gawriło Princip - członek organizacji „Młoda Bośnia”)

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.