Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz dział

Dusza pana Cogito (Z. Herbert)

Dusza pana Cogito (Z. Herbert)

Tytułowa „dusza” to wyraz wieloznaczny. W ujęciu religijnym oznacza niematerialny i nieśmiertelny pierwiastek, który ożywia ciało i opuszcza je w chwili śmierci. Oznacza także ogół właściwości, dyspozycji psychicznych człowieka, jego psychikę, świadomość. Dwa pierwsze fragmenty utworu sugerują odwołanie się autora do pierwszego z przywołanych znaczeń. Mowa bowiem o duszy, co „wychodzi z ciała / kiedy stawało serce”. Następne fragmenty weryfikują jednak to przekonanie, wiersz Herberta jest refleksją nad duszą, czyli świadomością wewnętrzną, sumieniem człowieka. Pan Cogito ukazany zostaje w dwóch sytuacjach: z duszą i bez, pokrywają się one z przeciwstawieniem dawniej - dzisiaj.

Pozbawić kogoś duszy to znaczy odebrać mu człowieczeństwo, wrażliwość, sumienie. Zabrać to, co odróżnia go od innych żywych istot, stanowi o ludzkiej wyjątkowości. Opozycja „dawniej - dzisiaj” dowodzi, że pan Cogito wyraźnie dostrzega różnicę pomiędzy przeszłością a teraźniejszością. Dawniej człowiek miał duszę, towarzyszyła mu aż do ostatniego tchnienia, ale czasy współczesne pozbawiają człowieka tego, co najważniejsze. Zacierają granice dobra i zła, z kłamstwa i obłudy czynią cnotę, pozbawiają wrażliwości na potrzeby innych, wreszcie czynią z ludzi tchórzliwych egoistów.

Herbert nie chwali bezkrytycznie przeszłości, dostrzega jej wady, ale widzi też w niej źródło wzorców, o których „wiemy z historii”.

Poeta pisze o tej sytuacji z dystansem i ironią. Pokazuje, jak puste i pozbawione efektów bywają próby współczesnego człowieka, by „zachować duszę”. Jednocześnie, ukazując stany emocjonalne bohatera pozbawionego duszy: niepewność, zagubienie, wyczekiwanie, daje nam do zrozumienia, że pielęgnowanie swojej indywidualności jest koniecznością. Nazywając uczucia pana Cogito wobec duszy, osoba mówiąca używa wyrazów bliskoznacznych: „dobrze”, „tkliwie”, „z czułością”.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.