Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Satyry (I. Krasicki)

Problematyka

Charakterystyka satyr I. Krasickiego

Krasicki ukazuje w satyrach pełny obyczajowych realiów, aczkolwiek karykaturalny, obraz życia XVIII-wiecznej szlachty polskiej. W mistrzowsko zarysowanych rodzajowych scenach i dialogach poeta krytykuje i wyszydza główne wady sarmackie: pijaństwo, zafascynowanie cudzoziemszczyzną, zacofanie umysłowe, upadek obyczajów, kryzys moralności. Gorzki i często pesymistyczny obraz życia współczesnej sobie Polski kontrastuje Krasicki ze szlachetnymi obyczajami przodków. Przypominając czasy świetności dawnej Rzeczypospolitej, silnej i mocnej politycznie, w której reguły życia społecznego i prywatnego opierały się na wartości cnoty, winą za kryzys moralny i upadek obarcza poeta sarmacką szlachtę. Podobnie jak Rousseau, przyczyn degradacji społeczeństwa dopatruje się w wynaturzonym rozwoju cywilizacji, oraz odejściu od dawnych, sprawdzonych wzorów i tradycji. Ten pozytywny punkt odniesienia przedstawiony w programowej satyrze Świat zepsuty, wyznacza charakter pozostałych utworów cyklu. Krasicki obnaża naiwność i głupotę szlachty, krytykuje zastąpienie wartości prawdziwych pozornymi, kompromituje typowe przywary współczesnych sobie Pola ków z pozycji moralisty, starającego się wychować społeczeństwo. Jego satyry, bogate w szczegóły obyczajowe świadczące o ogromnym zmyśle obserwacyjnym autora, są nie tylko obrazem życia XVIII-wiecznej szlachty, ale także, ze względu na uogólniające refleksje, mają charakter ponadczasowy. W kolejnych satyrach analizuje poeta poszczególne wady stanu szlacheckiego, ukazując źródła zła i zepsucia.

Silną wymowę utwory Krasickiego zawdzięczają różnorodności stosowanych środków artystycznych. Korzystając z wzorów starożytnych mistrzów poeta wzbogaca swoje satyry, łącząc realistyczne, żywe dialogi z wartką narracją. Ekspresję wzmacniają często stosowane wykrzyknienia i pytania retoryczne. Efekty komiczne uzyskuje poeta dzięki wprowadzaniu elementów karykatury oraz stosowaniu zasady kontrastu. Zderzenie odmiennych osobowości bohaterów, niezgodność między deklaracjami a czynami stają się źródłem komicznych efektów i jednocześnie uwypuklają krytykę. Satyry Krasickiego uznać można niewątpliwie za najwybitniejszą w poezji polskiej realizację tego gatunku.

Satyra jako gatunek literacki

Satyra (z łac. satura - mieszanina) to utwór o charakterze synkretycznym (łączący w sobie cechy różnych rodzajów literackich), którego celem jest napiętnowanie i wyszydzenie wad ludzkich, zjawisk życia społecznego i politycznego, obyczajów, światopoglądów itp. Wykorzystując chwyty karykatury i groteski twórcy satyr w „krzywym zwierciadle” ukazują opisywany świat, nie proponując jednocześnie pozytywnych wzorców zachowań.

Jako gatunek satyra powstała na gruncie starożytnej literatury rzymskiej. Uprawiał ją m.in. Horacy. Szczególnie popularna stała się w dobie klasycyzmu oraz w całym oświeceniu, które literaturze wyznaczało cele dydaktyczne. Od XIX wieku przymiotnikiem „satyryczny” określa się także utwory reprezentujące inne gatunki np. fraszki, monologi kabaretowe itp. W zależności od charakteru satyry i poruszanych przez nią tematów można wyróżnić różne odmiany tego typu utworów:

- satyra społeczno-obyczajowa, zawiera krytykę stosunków społecznych i obyczajów jakiejś epoki bądź grupy ludzi;

- satyra polityczna, wymierzona przeciwko instytucjom politycznym;

- satyra osobista, której przedmiotem są zazwyczaj konkretne osoby znane z działalności publicznej i politycznej;

- satyra literacka, której twórca ośmiesza za pomocą np. parodii określone konwencje literackie czy style wypowiedzi artystycznej.

Satyra może mieć charakter ponadczasowy, przedmiotem jej krytyki są wówczas powszechne przywary ludzkie lub też wymierzona bywa przeciwko zjawiskom konkretnej epoki. Najwybitniejszymi twórcami utworów satyrycznych w literaturze polskiej byli m.in. J. Kochanowski, M. Rej, I. Krasicki, J. U. Niemcewicz, W. Potocki, T. Boy-Żeleński, A. Słonimski.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.