Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Problematyka

Związek Rozmowy... ze średniowiecznym „tańcem śmierci”

„Taniec śmierci”, jeden z najpopularniejszych motywów średniowiecznej sztuki, pojawił się, głównie w literaturze i malarstwie w XIV wieku we Francji i w Niemczech (danse macabre, der Totentanz), a następnie w wieku XV rozprzestrzenił się w innych krajach Europy. Motyw ten ukazywał upersonifikowaną śmierć, najpierw w postaci rozkładającego się trupa, a w późniejszych czasach szkieletu, która pociągała za sobą do tańca ludzi wszystkich stanów. „Taniec” symbolizować miał potęgę śmierci, wobec której wszyscy ludzie niezależnie od pochodzenia, majątku i stanowiska stają się sobie równi. Pierwotnie udział w tańcu brały dwadzieścia cztery osoby, ustawione według hierarchii swojej ziemskiej ważności.

Rozmowa... zawiera plastyczny obraz Śmierci, wciągającej w wir taneczny zarówno mądrych, jak i głupich, młodych i starych, bogatych i biednych, duchownych i świeckich, władców i poddanych. Idea polskiego średniowiecznego tekstu w pełni potwierdza wymowę „tańców śmierci”: ukazuje marność i przemijalność doczesnego życia oraz równość wszystkich w obliczu zgonu.

Polikarp - człowiek w obliczu śmierci

Polikarp to człowiek uczony (na co wskazuje określenie Mistrz), który jednak nie jest zbyt inteligentny i mądry. Jak każdy boi się śmierci i naiwnie wierzy, że można jej uniknąć. Dlatego pragnie ją ujrzeć i poznać jej istotę. Gdy Śmierć pojawia się, przerażony Polikarp pada na ziemię. W trakcie rozmowy z alegoryczną postacią Mistrz coraz bardziej zaczyna się bać. Argumenty Śmierci o moralności ludzkiego życia nie docierają do niego, ciągle ma nadzieję, że jego własny indywidualny byt może zostać uratowany i dlatego zadaje rozmówczyni pytanie:

„Mógł li by się skryć przed tobą,

Gdybych się w ziemi chował,

Albo twardo zamurował?”.

Polikarp do końca pragnie ochronić swoją tożsamość, niepewny, zagubiony i przerażony, nie potrafi przyjąć do świadomości oczywistych prawd. Odrzuca postawę rezygnacji i zgody wobec panującego porządku rzeczy. W swej naiwności i przerażeniu jest postacią śmieszną.

Wizja śmierci w utworze

Śmierć w Rozmowie... jest przedstawiona tak jak w „tańcach śmierci” w postaci rozkładającego się trupa kobiety. Autor szczegółowo, w naturalistyczny sposób, opisuje jej odrażający wygląd. Mimo że w trakcie rozwoju akcji Śmierć nie zmienia swojej powierzchowności, to przerażenie wywołane jej widokiem powoli maleje. Czytelnik zaczyna oswajać się z nią, dostrzega jej słabości i śmieszności. Rozmówczyni Polikarpa cechuje się dużym temperamentem i energią. W zależności od nastroju ciągle zmienia swoje zachowania. Czasami jest wobec Mistrza pobłażliwa, innym razem złości się i gniewa. Wymachuje kosą, krzyczy, ironizuje na temat ludzkich przywar. Niektóre z jej uwag dają satyryczny obraz społeczeństwa czasów średniowiecza, głównie zaś upadku moralności wśród duchowieństwa. Śmierć, gadatliwa i pyszna, chwali się swoimi osiągnięciami, ale samochwalstwo przydaje jej śmieszności i czyni mniej groźną. Obraz Śmierci ukazany w Rozmowie... ma charakter groteskowy. Odrażający wygląd i groza rozmówczyni Polikarpa łagodzone są przez jej słabości i komizm postaci. W ten sposób Śmierć staje się czytelnikowi bliższa, bardziej oswojona, nie budzi już takiego strachu. Obnażając słabości, ale i nie tracąc nic ze swojej potęgi, jest bardziej ludzka; jednocześnie wielka i mała, przerażająca i zabawna.

Idea praeparatio ad mortem, czyli przygotowania do śmierci

Dominacja Kościoła i religii w życiu społeczno-kulturalnym średniowiecza wpłynęła na ukształtowanie postawy człowieka, który doczesne życie traktował jako „marność”, a śmierć jako bramę do wieczności. Ludzka egzystencja na ziemi miała być jedynie etapem przygotowującym do prawdziwego życia w niebie. Ciągła myśl o Bogu i sprawach duchowych nakazywała podjęcie działań, które prowadziłyby do wiecznej chwały. Kultura średniowiecza wypracowała szereg zasad określających pobożne i cnotliwe życie na ziemi, zdominowane świadomością nieuniknionej śmierci, która nie oznaczała kresu wszystkiego, ale początek prawdziwego życia. Ciągła myśl o śmierci ( memento mori - pamiętaj o śmierci) oraz konieczność właściwego przygotowania się do życia wiecznego (praeparatio ad mortem - przygotowanie do śmierci) wyznaczały egzystencję człowieka średniowiecza.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią w pełni odpowiada idei „praeparatio ad mortem”. W perspektywie wieczności nieważne są ziemskie przywileje i zaszczyty, wszyscy umierający są sobie równi. Śmierć poucza Mistrza, jak należy żyć, aby uniknąć piekielnych mąk i dostąpić chwały niebieskiej. Jedynie cnotliwe życie i wierne służenie Bogu zapewnia wieczne szczęście. Człowiek, który nie zna godziny swojego zgonu, powinien przez całe życie przygotowywać się do śmierci, gdyż nie wiadomo, kiedy ona po niego przyjdzie. W Rozmowie... nieustannie podkreśla autor potęgę śmierci i niemożności ucieczki przed nią.

Kształt artystyczny

Rozmowa... napisana rymowanym ośmiozgłoskowcem składa się z około pięciuset wierszy. Jej walory artystyczne stanowi bogate, często dosadne słownictwo, plastyka obrazowania, zmysł dramaturgiczny, umiejętnie przeprowadzona analiza ludzkich stanów. Utwór napisany został stylem prostym, komunikatywnym; akcja toczy się wartko i przypomina jednoaktowy dramat. Powagę tematu równoważy humor, ironia i groteska. Realizm utworu przejawia się w barwnych, satyrycznych obrazach ówczesnego życia społecznego. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów średniowiecznej poezji polskiej, jest dydaktyczno-moralnym poematem o charakterze satyrycznym.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.