Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Wiersze W. Potockiego

Problematyka

Poezja nurtu ziemiańskiego

Wacław Potocki to przedstawiciel nurtu ziemiańskiego, czyli sarmackiego w literaturze polskiego baroku. Sarmatyzm obejmował zarówno obyczajowość, jak i kulturę duchową i umysłową Polski od schyłku XVI wieku aż po czasy rozbiorów.

Sarmaci uważali się za spadkobierców rycersko-ziemiańskich tradycji Polski a nawet i Słowian, toteż dużą wagę przywiązywali do dawnych obyczajów, tradycji, z niechęcią odnosili się do cudzoziemszczyzny, cechowała ich ksenofobia, brak tolerancji.

Problem nietolerancji

Epoka w której żył i tworzył Potocki to czasy nietolerancji, kontrreformacji i ostrych walk religijnych. W Polsce nie dochodziło do wojen religijnych, jednak został wydany edykt skazujący arian (braci polskich) na wygnanie lub zmianę wyznania. Biografie niektórych polskich twórców barokowych mogą posłużyć jako przykład odzwierciedlający funkcjonowanie tego edyktu, na przykład Jan Andrzej Morsztyn przeszedł z kalwinizmu na katolicyzm, co ułatwiło mu polityczną karierę, Zbigniew Morsztyn po uchwale dotyczącej arian opuścił ojczyznę i osiedlił się w Prusach Książęcych, na katolicyzm zmuszony był również przejść Wacław Potocki. Problem nietolerancji poruszył Potocki w wierszu Kto mocniejszy, ten lepszy.

Wacław Potocki wywodził się z warstwy szlacheckiej, toteż przede wszystkim do szlachty kierował swoje wiersze. Ostrzegał w nich przed złym wykorzystywaniem złotej wolności, bo może to przynieść szkodę wszystkim ludziom. Ten problem szczególnie został uwypuklony w wierszu Veto albo nie pozwalam.

Obraz Polaków w wierszach Potockiego jest przygnębiający. Krytykuje ich przede wszystkim za egoistyczną postawę wobec państwa, lekkomyślność, rozrzutny tryb życia, kiedy to w myśl przysłowia „Zastaw się, a postaw się” wydawano pieniądze na stroje, klejnoty, bankiety. Taką charakterystykę polskiej szlachty można odnaleźć w wierszu Zbytki polskie.

Potocki w sposób krytyczny oceniał postępowanie polskiego społeczeństwa, ten pesymizm doprowadził poetę do apokaliptycznej wizji Rzeczpospolitej, a jako przykład może posłużyć wiersz Niechaj śpi pijany. Utwór zawiera elementy symboliczne: diabeł to wszelkie zło, które rozpanoszyło się w Polsce, pijany świat to ludzie, którzy nie potrafią żyć rozsądnie trzeźwo ocenić sytuacji, w jakiej się znajdują, zaś ten, który „szczeka” to poeta nie mogący pozostać obojętnym wobec takiego stanu rzeczy, chce obudzić pogrążony w letargu naród, jednak jego działanie spotyka się z ogólną wrogością.

Barokowy epos rycerski

Krzepiący obraz polskich Sarmatów można odnaleźć w utworze Transakcja wojny chocimskiej, który miał być poematem „ku pokrzepieniu serc”. Jest to przykład barokowego eposu rycerskiego. W utworze można odnaleźć nawiązanie do średniowiecznego etosu rycerskiego. Rycerz był to człowiek, który miał za zadanie bronić swojego pana i jego posiadłości, Kościoła, walczyć w imię prawdy, kierować się honorem, otaczać czcią i szacunkiem damę swojego serca. Pomiędzy wzorem rycerza wykreowanego przez Potockiego, a wzorem średniowiecznego rycerza istnieją zarówno podobieństwa, jak i różnice. W utworze Potockiego, podobnie jak w utworach ze średniowiecza, ukazany jest obraz żołnierzy, którzy mają walczyć w obronie ojczyzny, wiary chrześcijańskiej

„Wam ubogich poddanych chrześcijańskie gminy,

Ojczyste na ostatek ściany i kominy

Pokazuje z daleka Matka utrapiona”

Potocki nie podejmuje zagadnienia rycerskiej miłości, nie kreśli obrazu wybranki serca, której należy się cześć, mowa jest natomiast o wszystkich kobietach, których należy bronić przed wrogiem.

Chocimska epopeja miała podkreślić męstwo i dzielność polskiego szlachcica - rycerza, jako wzór takiego wojownika został przedstawiony hetman Jan Karol Chodkiewicz, wykreowany na sarmackiego Marsa - boga wojny. W swojej mowie adresowanej do żołnierzy budzi ich narodową dumę i wolę walki. Jego mowa przepełniona jest patosem, jest obrazowa, sugestywna, perswazyjna

„Tedy do tak nikczemnej, marnej szewskiej smoły

Sarmatów będę równał? Naród, który z szkoły

Marsowej pierwsze przodki, stare dziady liczy,

Który wprzód w szabli niźli w zagonach dziedziczy”.

Utwory Wacława Potockiego świadczą o jego wielkim zaangażowaniu w sprawy kraju, którego los nie był poecie obojętny.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.