Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Wprowadzenie

Poetyka baroku

Barok był reakcją na renesansowe ideały estetyczne, które z czasem spowszedniały i nie przystawały już do nowych niespokojnych czasów. Twórcy barokowi nie negowali wielkości artystów renesansowych, wielokrotnie nawiązywali do formalnych i stylistycznych środków poprzedniej epoki, znacznie je rozszerzając. Harmonii, umiarowi przeciwstawiali bogactwo formy, przepych, ozdobność, dziwność. W pierwszej fazie baroku nie powstała żadna teoria literacka, rozważania na temat nowej poetyki pojawiły się dopiero w dojrzałej fazie epoki. Najwybitniejszymi teoretykami byli E. Tesauro oraz B. GraciÁn, a w Polsce M. K. Sarbiewski (De acuto et arguto..., O poezji doskonałej). Nowatorskie koncepcje dotyczyły zwłaszcza języka poetyckiego i kompozycji utworu. Do podstawowych cech i wyznaczników stylu barokowego należą:

- alegoria, która uzyskiwała nowy kształt w zależności od inwencji twórcy;

- koncept (łac. conceptus - ujęcie) - oryginalny pomysł kompozycyjny lub stylistyczny mający na celu zaskoczenie czytelnika i wytrącenie go ze stereotypowego sposobu myślenia (zob. np. Sonet do trupa J. A Morsztyna);

- ozdobne bogate słownictwo, obfitujące w skomplikowane metafory;

- inwersja - przestawny szyk zdania;

- przerzutnia - przeniesienie logicznej części zdania do następnego wersu;

- antyteza - skontrastowanie dwóch przeciwstawnych znaczeniowo części wypowiedzi np. „Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze” (J. A. Morsztyn Do trupa);

- paradoks - sformułowanie sprzeczne z potoczną opinią, w którym ukryta jest głębsza myśl filozoficzna, psychologiczna itp., najczęściej pomysłowe i zaskakujące np.: „Nie ma niedyskretnych pytań, są tylko niedyskretne odpowiedzi” (O. Wilde);

- oksymoron - kontrastowy związek wyrazów nieprzystających znaczeniowo do siebie, najczęściej rzeczownik z przymiotnikiem lub czasownik z przysłówkiem np. „gorący lód”;

- puenta - zaskakujące zakończenie utworu, często w postaci konceptu lub paradoksu, odznaczające się nagłym zwrotem myślowym, którego czytelnik się nie spodziewał (np. puenta Do trupa J. A. Morsztyna);

- anafora - rozpoczynanie każdego wersu lub zwrotki od tego samego wyrazu;

- epifora - kończenie wersu lub zwrotki tym samym wyrazem;

- hiperbola (przesadnia) - wyolbrzymienie i przesadne uwypuklenie jakiejś cechy np. „umieram z głodu”;

- nagromadzenie wyrazów i określeń, wyliczenia;

- gradacja - wyliczenie pojęć, określeń lub obrazów i uszeregowanie ich według stopnia nasilenia lub osłabienia jakiejś cechy;

- peryfraza - zastąpienie nazwy, wyrazu dłuższym określeniem;

- styl makaroniczny - komponowanie tekstu z fragmentów w różnych językach występujących na równych prawach;

- barbaryzmy - pojedyncze wtrącanie w tekście obcojęzycznych wyrazów lub sformułowań;

- używanie wyrazów przestarzałych (archaizmów) i dosadnych (wulgaryzmów).

Formalna wirtuozeria utworów barokowych stawała się niekiedy celem samym w sobie, ukrywającym błahą, niewiele znaczącą treść.

Pogłębiaj wiedzę w temacie: Wprowadzenie

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.