Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Ludzie bezdomni (S. Żeromski)

Problematyka

Problem bezdomności w powieści. Interpretacja tytułu

Bezdomni to ludzie, którzy nie mają własnego domu. W takim dosłownym sensie bezdomnymi w powieści są nędzarze z Paryża i Warszawy, robotnicy mieszkający w skrajnych warunkach życiowych.

Problem bezdomności w utworze jest jednak znacznie szerszy, można go postrzegać w sensie metaforyczno-symbolicznym. W takim znaczeniu bezdomnymi są główni bohaterowie utworu, gdyż nie mają swojego miejsca na ziemi, nie znają ciepła domowego ogniska, miłości rodzinnej, wszystkich tych uczuć, które wiążą się z domem rozumianym jako oaza spokoju, miłości i bezpieczeństwa. I tak:

bezdomność społeczna polegająca na niemożności identyfikacji z żadną z warstw społeczństwa bezdomność polityczna związana z brakiem niepodległości Polski i zniewoleniem politycznym przez zaborców; dotyczy ona wszystkich, którzy podejmują działania niepodległościowe i angażują się w ruchy nieakceptowane przez rosyjskich zaborców bezdomność moralna polega na konflikcie motywacji szlachetnej, pragnącej dobra i sprawiedliwości jednostki z otoczeniem obojętnym etycznie, konformistycznie zgadzającym się na zło lub wręcz je czyniącym bezdomność egzystencjalna, światopoglądowa polega na poczuciu wyobcowania jednostki, osobistej klęski, braku sensu i celu istnienia i w epoce Młodej Polski wiąże się z uczuciowością modernistyczną (dekadenckie rozterki, katastrofizm)

Tomasz Judym - samotnik z wyboru, rezygnuje z możliwości posiadania własnego domu i rodziny, uważa, że tylko jako człowiek samotny może realizować swoje posłannictwo. Mówi: „Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał”.

Joasia Podborska - nigdy nie zaznała ciepła domowego ogniska. Utraciła rodziców, rodzinny majątek, także dom wujostwa nie zaspokoił jej potrzeby ciepła i miłości. Małżeństwo z Judymem było jej szansą na założenie własnej rodziny.

Wiktor Judym - ścigany za konspiracyjną działalność musi opuścić kraj. Wraz z rodziną emigruje do Ameryki, licząc na lepszą sytuację ekonomiczną. W świecie szuka miejsca dla siebie i swoich bliskich.

Les-Leszczykowski - staje się bezdomnym po upadku powstania styczniowego, przed represjami musi uciekać z ojczyzny. Nigdy już do niej nie powróci.

Wacław Podborski - brat Joasi, skazany na zesłanie przebywa w głębi Rosji, tam też umiera.

Korzecki - również jest człowiekiem bezdomnym, lecz jego bezdomność wynika z zagubienia i poczucia obcości. Wybiera samobójstwo, uciekając od problemów rzeczywistości.

Kreacja bohatera

Judym jest postacią, która łączy w sobie cechy romantycznego buntownika i pozytywistycznego społecznika. Do bohatera romantycznego zbliża go poczucie obcości (wyalienowanie) - nie czuje się dobrze ani wśród ludzi, z których się wywodzi, ani wśród tych, z którymi przyszło mu współżyć i pracować. Czuje się odpowiedzialny za rzeczywistość, która go otacza, pragnie zmienić warunki życia biedaków. Jest wielkim indywidualistą, ma do spełnienia swoją życiową misję. Początkowo szuka oparcia wśród innych ludzi, pragnie współdziałać z warszawskimi lekarzami, ale gdy nie znajduje wśród nich zrozumienia, postanawia działać sam. Próba rozpoczęcia własnej praktyki kończy się niepowodzeniem, a próba dokonania zmian w Cisach spotyka się z niechęcią lekarzy uzdrowiska, ale nawet wówczas Judym nie traci wiary w słuszność swoich idei. Jest bohaterem wewnętrznie rozdartym między miłością do Joasi, chęcią ułożenia sobie życia rodzinnego a koniecznością niesienia pomocy najuboższym. Podobnie jak bohater pozytywistyczny wierzy w słuszność idei pracy organicznej i pracy u podstaw, leczenia najbiedniejszych, skrzywdzonych przez los. Wierzy w moc nauki, pragnie wykorzystywać swoją wiedzę, stać się pomocnym, niezbędnym. Altruizm, poświęcenie, samotność, rozdarcie wewnętrzne, rezygnacja z osobistego szczęścia stają się podstawą do określenia prawdziwego posłannictwa głównego bohatera i sensu jego życia.

Ludzie bezdomni jako powieść modernistyczna

Powieść młodopolska ukształtowała się w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. W swej konstrukcji nawiązywała do powieści realizmu krytycznego, wprowadziła też nowe pomysły, sposoby narracji i obrazowania.

Powieść Stefana Żeromskiego charakteryzuje się przede wszystkim:

- rozluźnieniem kompozycji, na którą składa się duża liczba epizodów. Pojawiają się wątki poboczne (np. wątek Natalii), rozdziały nie posuwające akcji naprzód, które mogłyby być odrębnymi nowelkami (np. epizod o swawolnym Dyziu, podróż żony Wiktora Judyma). Pomiędzy rozdziałami nie zawsze zachodzi związek przyczynowo-skutkowy - przeskoki czasowe (np. akcję pierwszego rozdziału od drugiego dzieli rok);

- synkretyzmem, czyli łączeniem różnych technik pisarskich, wytworzonych przez poszczególne prądy i kierunki literackie:

- symbolizm

- Wenus z Milo - symbolizuje piękno, szczęście, może być symbolem miłości Judyma i Joasi;

- Rybak (właśc. tyt. obrazu: Ubogi rybak) - jest symbolem nieszczęścia, nędzy, cierpienia, krzywdy ludzkiej. Los Judyma jest jakby rozpięty między tymi symbolami. Z jednej strony bohater pragnie żyć w świecie pięknym, doskonałym, z drugiej zaś nie może zostać obojętny na ludzką biedę i poniżenie.

- rozdarta sosna - symbolizuje wewnętrzne rozdarcie Judyma; jej część obumarła jest znakiem śmierci miłości, pogrzebania życia prywatnego, część żywa - gotowości pracy, poświęcenia się dla ludzi.

- krzyk pawia - słyszy go Judym odjeżdżając od umierającej kobiety; jest symbolem śmierci.

- kwiat tuberozy - Judym porównuje do niego życie Karbowskiego, piękne, wykwintne, ale bezużyteczne i szkodliwe „gdy go porównać ze źdźbłem tymotejki, kłosem żyta, albo kwiatem koniczyny”.

- tytuł powieści - można go odczytywać wieloznacznie, np. bezdomność paryskich nędzarzy, bezdomność Joasi czy emigracja Wiktora.

- naturalizm - opisy domu noclegowego w Paryżu, ulicy Ciepłej i Krochmalnej, fabryki cygar, życia i pracy górników w Zagłębiu, życia chłopów w Cisach. Autor obiektywnie, z dużą dbałością o szczegóły, przedstawia nędzę i brzydotę, unika własnego komentarza do opisywanych sytuacji.

- impresjonizm - przede wszystkim w opisach uczuć bohaterów, odtwarzaniu ich stanów duszy, nastrojów, także w opisach przyrody (np. rozdz. Smutek, Przyjdź). W ten sposób autor dokonuje liryzacji prozy.

- różnymi rodzajami stylów:

- styl prozy znanej z powieści realizmu krytycznego (np. początek rozdz. Cisy);

- styl gawędziarski oparty na mowie potocznej, często zabarwiony ironicznie i satyrycznie (np. opis praktyki Judyma, życia w Cisach);

- styl poetycko-patetyczny (głównie w opisach przeżyć bohatera).

- indywidualizacją języka - każdy z bohaterów posługuje się językiem charakterystycznym dla swojego pochodzenia i wykształcenia (np. język Wiktora Judyma - potoczny z elementami żargonu robotniczego, literacki język pamiętnika Joasi);

- stopniowym odchodzeniem od narratora wszechwiedzącego poprzez wprowadzenie pamiętnika Joasi, opowieści żony Wiktora o swojej podróży, narracji personalnej z punktu widzenia Tomasza Judyma, a także narracji z perspektywy (np. Korzeckiego);

- zakończeniem otwartym - czytelnik nie wie, jakie konsekwencje spowodowało podjęcie przez bohatera decyzji takiej, a nie innej.

Ludzie bezdomni są powieścią społeczną, powieścią - panoramą, w której Stefan Żeromski ukazał życie wszystkich warstw społecznych od burżuazji, szlachty po robotników i chłopów.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.