Przejdź na stronę główną Interia.pl

Wybierz szkołę

Wybierz dział

Zaproszenie do wspólnej nauki

zaprasza Cię do wspólnej nauki fiszek

Połączenie głosowe
Upewnij się, że masz włączone głośniki i mikrofon
Odrzuć

Wesele (S. Wyspiański)

Problematyka

Podkrakowskie wesele, na którym spotkali się przedstawiciele chłopów i inteligencji z miasta, posłużyło pisarzowi za punkt wyjścia do przeprowadzenia dogłębnego rozrachunku ze współczesnym sobie społeczeństwem. W dramacie pojawia się cała galeria postaci reprezentatywnych dla ówczesnego społeczeństwa, a także zjawy, goście z zaświatów, wyrażający marzenia i niepokoje realnych postaci.

Społeczeństwo polskie ukazane w dramacie jest niezdolne do czynu powstańczego, zawiodła zarówno inteligencja - dekadencka, rozpoetyzowana, nieodpowiedzialna, bojaźliwa, jak i chłopi - niedojrzali politycznie, niesamodzielni. Nie doszło do sojuszu stanów. Zadawnione urazy i odwieczne konflikty przyczyniły się do nieufności, obcości, niezrozumienia. Dramat Wyspiańskiego znalazł się w repertuarze klasyki narodowej i jest traktowany jako jedna z najistotniejszych wypowiedzi poetyckich na temat polskiego społeczeństwa.

Obraz inteligencji

Zarówno inteligencja, jak i chłopi zostali poddani dosadnej krytyce i ośmieszeniu. Wyspiański ukazał brak zrozumienia między przedstawicielami obydwu warstw społecznych, ignorancję inteligencji wobec problemów współczesnej wsi:

Pan Młody - jest zafascynowany wiejskim folklorem, przejmuje obyczaje chłopów, poszukuje w ludzie sił witalnych, biologicznych wartości, które w mieście uległy zatraceniu. Jednak jego wiedza o ludzie jest bardzo powierzchowna, nie umie zrozumieć prawdziwej natury chłopów. Jest typowym przykładem ludomana.

Dziennikarz - nie dostrzega problemów wsi, pielęgnuje jej archaiczny obraz, widzi ją jako „wieś zaciszną, wieś spokojną”. Lekceważąco traktuje chłopów, nie rozumie ich zainteresowania światem, polityką. Obawia się rodzącej się w nich świadomości narodowej, nie chce by powtórzyła się sytuacja z 1846 roku (rzeź galicyjska).

Radczyni - to ograniczona, przeświadczona o swej wyższości krakowska mieszczka. W rozmowie z Kliminą obnaża swoją niewiedzę na temat prac gospodarskich.

Poeta - przedstawiciel pokolenia dekadentów, słaby, znużony życiem, zblazowany poszukiwacz nowych wrażeń.

Gospodarz - jest on jakby łącznikiem między światem inteligencji i chłopów. Imponują mu godność, duma, wartości reprezentowane przez lud. Wierzy w ich silę i mądrość. Mówi: chłop potęgą jest i basta”. Pamięta także o przeszłości, o chłopskiej rabacji.

Polska inteligencja jest dekadencka, nieodpowiedzialna, niezdolna do czynu.

Obraz chłopów

Chłopi są świadomi swojej siły i potęgi. Czepiec przypomina, w rozmowie z Dziennikarzem, że z takich jak on był Bartosz Głowacki (kosynier Kościuszki). Zna swoją wartość, „garnie się do świata”, interesuje się polityką, czytuje gazety. Jednocześnie zadziorny, zawzięty, chętny do bijatyk i awantur. Chłopi w dramacie są niedojrzali politycznie, niesamodzielni, zainteresowani własnymi korzyściami - Jasiek gubi złoty róg, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Stanisław Wyspiański rozlicza się także z polskimi mitami narodowymi: mitem chłopa - Piasta, chłopa - kosyniera, mitem o przywódczej roli inteligencji. Nie dochodzi do sojuszu stanów: zadawnione urazy, odwieczne konflikty przyczyniają się do nieufności, obcości, niezrozumienia.

Kompozycja

Oryginalność formy dramatycznej polega na połączeniu dwóch planów: realistycznego i symboliczno-fantastycznego. Obydwa plany przenikają się wzajemnie, sprawiając, że granica między realizmem a fantastyką zdaje się zacierać.

Akt I ma charakter komedii obyczajowej, jest niemal pozbawiony akcji w normalnym tego słowa znaczeniu. Zbudowany jest z dialogów prowadzonych przez kolejno pojawiających się na scenie gości weselnych.

Akt II zaczyna się o północy wraz z pojawieniem się Chochoła, który zapowiada korowód widm. Akt ten ma charakter symboliczno-fantastyczny.

Akt III jest połączeniem elementów obyczajowo-satyrycznych z symbolicznymi.

Wesele swoją formą nawiązuje do tradycji jasełek lub szopki krakowskiej. W izbie gościnnej pojawiają się coraz to nowe pary bohaterów i wygłaszają swoje kwestie.

Wesele jako dramat symboliczny

Sztuka symboliczna, odwołując się do neoplatonizmu, filozofii hinduskiej oraz elementów filozofii Carla du Prela, A. Schopenhauera i in. uznawała, że dostępny człowiekowi świat materialny jest jedynie złudzeniem czymś, co przemija. Rolą artysty jest dotarcie do tajemnicy bytu, ujęcie wieczności.

Symbol, w odróżnieniu od alegorii (skonwencjonalizowanej i jednoznacznej), miał przedstawiać to, co niewyrażalne, niemożliwe do sprecyzowania. Tym samym jest to znak wieloznaczny, polegający na wywoływaniu wzruszeń, ich sugerowaniu, a nie racjonalnym opisie idei. Funkcję symbolu mogą pełnić: (na przykładzie Wesela)

a) postaci z mitów kultury i postaci archetypiczne np. Wernyhora

b) przedmioty np. złoty róg, chochoł

c) sytuacje np. chocholi taniec.

Symbol to fragment świata przedstawionego w dziele literackim (przedmiot, zjawisko, obraz), którego znaczenie jest dwupłaszczyznowe: obok tego, które jest bezpośrednio dane w związku z określoną sytuacją fabularną, sceniczną lub liryczną, istnieje wyższy poziom znaczeniowy, wskazywany przez system sygnałów, choć niejasny i niejednoznaczny.

Znaczenie osób dramatu (postaci symboliczne)

Pojawiające się w dramacie postacie mogą być odbierane na różne sposoby:

- jako duchy, postacie z zaświatów, baśniowe twory, np. Chochoł, Widmo ukochanego Marysi;

- konkretyzacje marzeń i kompleksów bohaterów, produkt przeprowadzanej psychoanalizy, rachunku sumienia, np. Rycerz ukazujący się Poecie, Stańczyk rozmawia z Dziennikarzem;

- symbole narodowe - zbiorowych mitów, spychanych w niepamięć lęków (Upiór - Jakub Szela), snów o wspaniałej przeszłości (Rycerz), wspomnień o hańbie (Hetman), marzeń o solidarnej walce o wolność (Wernyhora).

Przedmioty symboliczne w Weselu to:

- złota podkowa gubi ją koń Wernyhory, pełni funkcję symbolu szczęścia. Gospodyni skrzętnie chowają w skrzyni, co oznacza egoizm, zapomnienie o interesach zbiorowości;

- złoty róg otrzymuje go Gospodarz od Wernyhory. Ma wzywać Polaków do walki niepodległościowej. Jest przekazany Jaśkowi (szlachecka niechęć do przewodnictwa narodowi), a ten gubi róg, schylając się po czapkę z pawimi piórami (przedkładanie dóbr własnych nad interes narodowy);

- sznur pozostaje Jaśkowi po straconym rogu. To znak utraconej szansy i symbol zniewolenia, więzów;

- kosy przygotowane przez chłopów do walki, postawione na sztorc są znakiem patriotyzmu chłopstwa i jego gotowości do walki narodowowyzwoleńczej.

Sytuacja symboliczna: chocholi taniec. Uzbrojeni w kosy chłopi na próżno oczekują na dźwięk cudownego rogu mający zmobilizować naród do powstania. Moment bezsilności wykorzystuje Chochoł, wprowadzając bohaterów w taniec-trans, przy wtórze wygrywanej na badylu muzyki. Ta symboliczna scena tańca niemocy ma wybitnie pesymistyczną wymowę, co podkreślają słowa piosenki Chochoła: „Miałeś, chamie, złoty róg, ostał ci się jeno sznur”.

Utwór ten jest pełen aluzji, niedopowiedzeń, niejednoznacznych obrazów, nie daje się do końca zinterpretować, jest bogaty w symbolikę.

Symbol to pojedynczy motyw lub zespół motywów występujący w dziele, który jest znakiem treści głęboko ukrytych i niejasnych, mających za zadanie kierować ku nim myśl czytelnika. Interpretacja symbolu wymaga od odbiorcy erudycji i znajomości reguł odczytywania, otwiera możliwości różnych rozumień. Symbol ze swej natury jest wieloznaczny, nieprecyzyjny i niejasny.

Dramat Stanisława Wyspiańskiego stworzył symbolikę, która automatycznie weszła do systemu znaków, służących mitologii narodowej: złoty róg - jego dźwięki miały być sygnałem do boju o niepodległość, miał powieść naród do zwycięstwa. Zgubienie rogu przez Jaśka to utrata szansy na powstanie. Czapka z pawich piór - symbol próżności, dostatku, wartości pozornych. Chochoł - to symbol społeczeństwa, na razie uśpionego, niezdolnego do czynu; oznacza niemoc, przegraną sprawę narodową. To także symbol narodu, który się odrodzi:

„Me przeziębi najgorszy mróz,

jeśli kto ma zapach róż,

owiną go w słomę zbóż

a na wiosnę go odwiążą

i sam odkwitnie”.

Chocholi taniec - monotonny, usypiający, letargiczny, pogrążający w niemocy i zapomnieniu taniec. Symbol zniewolenia i marazmu.

Złota podkowa - symbol szczęścia.

Dzwon Zygmunta - symbol wielkości i chwały Polski.

Chata bronowicka - symbol arki, polska scena narodowa.

Artyzm

Stanisław Wyspiański w mistrzowski sposób zaprezentował postacie i sytuacje, uchwycił istotę ich charakteru. Połączył żart, ironię z fragmentami niezrównanej piękności i poezji. Dokonał syntezy sztuk, łącząc elementy plastyki i muzyki z tekstem literackim:

- liczne nawiązania do polskiego malarstwa: Jan Matejko Wernyhora, Stańczyk, Racławice, Jacek Malczewski Melancholia, Błędne koło.

- muzyka: dynamiczne, weselne tańce, gra i śpiew Chochoła.

- tekst literacki: tekst główny i didaskalia, czyli tekst poboczny, szczegółowe informacje autora o scenografii, ubiorze bohaterów, itp. Indywidualizacja języka: każdy z bohaterów mówi w sposób charakterystyczny dla swojej warstwy społecznej - chłopi mówią gwarą, zaś inteligencja językiem literackim.

- do języka polskiego na stałe weszły niektóre porzekadła i sformułowania, np.:

„Chłop potęgą jest i basta.”

„Polska to jest wielka rzecz.”

„Cóż tam, panie, w polityce?”

„Miałeś, chamie, złoty róg.”

- nastrój dramatu jest różny w poszczególnych aktach utworu:

Akt I jest radosny, gwarny, rozśpiewany, kolorowy.

W akcie II pojawia się nastrój grozy, tajemnicy, wspomnień z przeszłości.

W akcie III dominuje senność, apatia, pesymizm i rozczarowanie.

- oświetlenie odgrywa ogromnie ważną rolę, półmrok jest rozjaśniony tylko światłem wpadającym z sąsiedniej izby i palącą się świecą.

- autor połączył kilka technik pisarskich i prądów artystycznych:

- symbolizm - pojawienie się gości z zaświatów (wpływ dramatu symbolicznego Maurycego Maeterlincka), obecność symboli w akcie II i III;

- impresjonizm - uchwycenie przelotnych chwil, barw, mieniących się kolorów;

- dramat klasyczny - zachowanie trzech klasycznych jedności (miejsca, czasu i akcji);

- dramat romantyczny - problematyka narodowa, nadnaturalna motywacja pewnych zdarzeń;

- dramat szekspirowski - łączenie różnych kategorii estetycznych, komizmu z liryzmem, patosu z rubasznością; pojawienie się zjaw, widm;

- naturalizm - dbałość o szczegóły w opisach wyglądu i zachowania bohaterów.

Ciekawostki (0)

Zabłyśnij i pokaż wszystkim, że znasz interesujący szczegół, ciekawy fakt dotyczący tego tematu.